"Ik raakte in verwarring."

Hoe je je eigen waarneming kwijtraakt en een ander meer macht krijgt over je.

Ik zat bij haar aan de keukentafel. Ik was er een paar maanden bij.

Een paar dagen daarvoor had de groepsleider me beschuldigd van flirten met een jongen uit de groep, terwijl ik al verkering had. Volgens hem was ik een slet. Zij was erbij geweest toen hij dat zei.

Zo ging dat bij ons. Als je iets niet begreep, moest je erover praten met de anderen, zodat je het beter zou gaan zien. Ik zat daar dus niet toevallig. Ik zat daar omdat dat was wat je hoorde te doen.

Het was niet waar wat hij had gezegd, dat wist ik. Dat was ook precies wat ik kwam vertellen: dat ik niet zag wat hij zag, dat ik het niet begreep, maar omdat het moest ging ik dit gesprek aan.

Zij was aardig tegen me. Ze was zelf gewoon een van de meiden, ze zat in dezelfde positie als ik, en als ik nu terugkijk zie ik ook twijfel bij haar, misschien zelfs medelijden. Dat viel me toen niet op. Wat ze zei was dat hij het nu eenmaal ziet. Dat hij door mensen heen kijkt. Dat het onze taak was om te leren zien wat hij zag, omdat hij het beste met ons voorhad, en dat het bedoeld was voor ons leven.

Dat klonk mooi. Ik weet nog dat ik dacht dat het mooi was.

En tegelijkertijd zat ik daar bang. Hij was eerder agressief tegen me geweest, en een deel van mij was de hele tijd bezig met de vraag hoe ik zou voorkomen dat ik klappen kreeg. Die twee dingen zaten op hetzelfde moment in me, het mooie en de angst, en ik had geen idee wat ik daarmee aan moest.

Toen legde ze uit hoe hij naar vrouwen keek. Dat er vrouwen zijn die niet ontwikkeld zijn, die geen enkele zeggenschap hebben over hun eigen seksualiteit. En dat hij ons juist iets anders wilde leren: trouw zijn aan jezelf.

Ik ging bij haar weg zonder dat ik geloofde dat ik een slet was. Maar ik ging wel weg met verwarring over mezelf.

Er viel niets te weerleggen

Achteraf zie ik waarom ik daar niet uit kwam.

De beschuldiging ging niet over iets wat ik had gedaan. Het ging over iets wat ik zou hebben bedoeld. Als ik had gezegd dat ik die avond helemaal niet naast die jongen had gestaan, was dat een feit geweest. Dat had iemand nog kunnen ondersteunen. Maar dit ging over wat er vanbinnen in mij zou hebben gezeten, en daar bestaat geen tegenbewijs voor.

Je kunt niet aantonen wat je niet hebt bedoeld. Je kunt alleen gaan zoeken. En zodra je gaat zoeken, zoek je in de richting die iemand anders heeft aangewezen.

Dat is denk ik het eerste wat er gebeurde. Ik ging niet in discussie over of het waar was. Ik ging onderzoeken of het misschien toch waar was. Dat lijkt op hetzelfde, maar het is het tegenovergestelde.

Het mooie en de angst tegelijk

Toen ik in de groep zat, was de voorkomendheid van de leider en al deze mensen voor mij het bewijs dat het niet alleen maar slecht was. Er werd goed voor je gezorgd. Mensen namen de tijd voor je. Naast de harde dingen was er ook dat, en daar hield ik me aan vast.

Als er alleen maar dreiging was geweest, had ik het waarschijnlijk niet geaccepteerd, dan was er iets in mij opgestaan. Maar er zat iets moois in, iets wat ging over groeien, over eerlijk zijn, over dat iemand het beste met je voorheeft. En daar bovenop zat mijn angst voor wat er zou gebeuren als ik het niet zou aannemen.

Die twee kun je niet allebei tegelijk wantrouwen. Als je de warmte wantrouwt ben je ondankbaar en achterdochtig. Als je de dreiging serieus neemt, moet je erkennen dat de mensen om je heen gevaarlijk zijn, en dat kan niet als je nergens anders heen kunt. Dus je blijft ertussenin hangen, en in die tussenruimte word je heel makkelijk te sturen.

Hij zag mij beter dan ik mezelf zag

Dit is het punt waar het echt kantelde, en het was niet de beschuldiging. Het was de zin dat hij door mensen heen kijkt.

Zolang het over dat ene voorval ging, had ik nog iets. Ik had mijn eigen herinnering aan die avond. Maar op het moment dat ik ging aannemen dat hij meer over mij wist dan ikzelf, was er niets meer te bespreken. Dan hoefde er ook nooit meer iets bewezen te worden. Alles wat er daarna over mij gezegd zou worden, lag al vast voordat het gezegd werd.

En het bijzondere is: zij geloofde het zelf denk ik niet helemaal. Ze zat in dezelfde positie als ik, ze was net zo goed iemand over wie hij dingen kon zeggen die vaststonden. Toch was zij op dat moment degene die mij hielp om zijn blik over te nemen. Zo hoefde hij dat niet zelf te doen. Dat deden wij voor elkaar, in gesprekken die bedoeld waren als hulp en die ook zo voelden.

Dat is denk ik het meest wezenlijke van wat er misging. Niet dat ik een aanklacht accepteerde maar dat ik mijn eigen toegang tot mezelf afstond, en dat dat gebeurde in een gesprek dat vertrouwelijk was of tenminste zo leek.

In mijn situatie was er een hele groep die me hielp zien wat hij zag. Ik weet dat veel mensen die dit lezen geen groep om zich heen hadden, maar één iemand. Dat maakt voor dit mechanisme minder uit dan je zou denken. Ook in een relatie kan één persoon degene worden die weet wat jij werkelijk voelde, werkelijk bedoelde, werkelijk was. En soms zijn er ook daar anderen die dezelfde uitleg geven, zijn vrienden, zijn familie, mensen die zeggen dat hij nu eenmaal goed aanvoelt hoe mensen in elkaar zitten.

Ik liep achter, en ik kon er niks aan doen

In de jaren daarna is het erger geworden. Ik zou er veel voorbeelden van kunnen geven en misschien doe ik dat nog eens, maar het patroon is belangrijker dan de voorbeelden.

Het ging steeds zo. Ik was er nog niet lang bij, dus ik had geen verstand van de ethiek en ik liep achter. En op andere momenten: ik was er nog niet lang bij, dus ik kon er niks aan doen en moest nog veel leren.

Precies hetzelfde gegeven over mij verklaarde de ene keer mijn schuld en de andere keer mijn onvermogen. En omdat het van hen kwam, klopte het allebei.

Ik heb er nooit iets tegenin kunnen brengen. Niet omdat ik het niet zag, want ergens zag ik het wel. Maar er was geen plek om te gaan staan. Als ik zei dat ik het niet begreep, bevestigde dat mijn achterstand. Als ik zei dat ik het wel begreep, was ik hoogmoedig. En als ik de tegenstrijdigheid zelf had benoemd, was dat weer een bewijs geweest dat ik meer bezig was met gelijk krijgen dan met eerlijk zijn.

Dit soort dubbele bodems is in de psychologie beschreven als de dubbele binding. Het is een model dat veel wordt gebruikt en dat mensen vaak herkennen. Ik gebruik het hier vooral omdat het beschrijft wat ik niet kon benoemen toen ik erin zat.

Ook hier: je hoeft geen groep om je heen te hebben. Je bent te gevoelig, en tegelijk voel je niks. Je maakt overal een probleem van, en je zegt nooit wat je dwarszit. Twee dingen die niet allebei waar kunnen zijn, en die toch allebei tegen je worden gebruikt.

Waar het toe leidde

Ik heb dit jarenlang volgehouden, en het is niet gebleven bij niet kunnen uitsluiten.

Ik ben het gaan geloven. Ik geloofde dat hij gelijk had over wie ik was. Ik geloofde in zijn waarheid en in zijn goede bedoelingen. Mijn beeld van mezelf en mijn eigenwaarde waren zo ver gezakt dat er niets meer was om iets tegenover te stellen. Ik zeg weleens dat ik een eigenwaarde had minder dan een stoeptegel.

Ergens bleef er iets dat wist dat het niet klopte, een 'onderbuikgevoel'. Dat is er nooit helemaal uit gegaan, en daar wil ik nog eens apart over schrijven, want ik denk dat veel mensen dat herkennen. Maar ik wil niet doen alsof dat me heeft gered. Zo werkte het niet. Dat gevoel zat er wel, en tegelijk geloofde ik hem.

Het duurde na vertrek uit de groep nog heel lang voordat ik mijn beeld van mezelf weer had bijgesteld. Als je iets alleen maar hebt aangenomen, kun je het weerleggen. Als je het bent gaan geloven, moet je het uit jezelf losmaken, en dat is werk van jaren.

Ik schrijf dit niet op omdat het bijzonder is, maar omdat ik denk dat veel mensen zoiets hebben meegemaakt zonder dat ze het zo hebben kunnen benoemen, en omdat ze zichzelf verwijten dat ze het hebben laten gebeuren.

Wat ik daarover kan zeggen is dat er geen moment is geweest waarop ik besloot hem te geloven. Het begon met doen wat hij zei omdat ik bang was. Je gaat mee, je stelt geen vragen meer, je zoekt in de richting die is aangewezen. Toen ik dat lang genoeg deed, ging ik het dus geloven.

Dat het zo werkt, zegt niets over jouw verstand of over je karakter...het is de invloed die iemand op je uitoefent waardoor jouw beeld over jezelf langzaam verschuift.

In ons gratis ebook lees je meer over de belangrijkste signalen en eerste handvatten. Vraag het aan via de website:

Beyond Influence